Opvallend verschil tussen het vrouwtje (zo groot als een Buizerd) en het mannetje (ongeveer een derde kleiner). Geslachten verschillend gekleurd: bovenzijde bij mannetje grijsbruin, bij vrouwtje leigrijs, onderdelen bij volwassen vogels gebandeerd, bij jonge vogels met donkerbruine druppeltekening.
Het vliegbeeld wordt gekenmerkt door de relatief korte, afgeronde vleugels en lange staart, die bijna nooit gespreid wordt gehouden. Vleugelslag sneller dan die van de Buizerd (doch langzamer en krachtiger dan Sperwer). Na 4-5 vleugelslagen een korte glijpauze. Circelt wat meer onvast en op geringere hoogte dan Sperwer. Circelt bij goede termiek echter ook hoog, zonder vleugelslagen; dan is verwarring mogelijk met de Slechtvalk. In het begin van de broedtijd vliegt het paar hoog in de lucht en laat vervolgens een bliksemsnelle duikvlucht zien, gevolgd door een bijna loodrecht opstijgen met aangelegde vleugels.

Meestal in bos jagend, snel en krachtig. Jachtvlucht in open landschap vlak boven de grond. Soms zelfs als Velduil vliegend, met stijve langzame vleugelslagen, vooral bij balts, maar ook tijdens jacht. Zeer veelzijdige voeding van grote hoenderachtigen of hazen tot goudhaanen en muizen. Het grotere vrouwtje bemachtigt meer grote zoogdieren en vogels, het kleinere mannetje is een echte vogeljager (duiven, gaaien en lijsters). Tijdens de jacht bereikt de Havik in zeer korte tijd de hoogste snelheden. De prooi wordt meestal tijdens het eerste moment van verrassing overrompeld en geslagen.